Hoe kunnen ouderen thuis blijven wonen?

In Amsterdam groeit het aantal ouderen dat hulp en ondersteuning nodig heeft om zelfstandig thuis te kunnen wonen. Tegelijkertijd zal die hulp er in de toekomst minder zijn. Dat noopt de gemeente tot keuzes, schetsen onderzoekers.

Door Olaf Heyblom

De gemeentelijke dienst Onderzoek & Statistiek (O&S) schetst in een nieuw rapport een toekomstbeeld van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Op basis van die wet kunnen ouderen hulp en ondersteuning krijgen om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te wonen. Denk aan huishoudelijke hulp of aanpassingen aan de woning, zoals een traplift en vergoeding voor een scootmobiel. Momenteel maken 64.000 Amsterdammers gebruik van een Wmo-voorziening, zo’n 7 procent van alle inwoners. En dat worden er alleen maar meer. Eind 2024 woonden er 126.500 mensen van 65 jaar of ouder in Amsterdam. Naar verwachting stijgt dit in 2050 naar 189.000. Het grootste deel daarvan woont thuis, vaak alleen. Steeds vaker zijn dat ouderen met een migratieachtergrond of een laag inkomen. Ook is er sprake van ‘dubbele vergrijzing’: binnen de groep ouderen neemt het aandeel 85-plussers toe. Die zijn vaker hulp behoevend. Dat betekent dat de vraag naar steun vanuit de Wmo toeneemt, terwijl het aanbod afneemt. De vraagt groeit door een aantal factoren: vergrijzing, meer ouderen met gezondheids problemen, minder mantelzorgers en een beperkte doorstroming op de woningmarkt. Daar staat tegenover dat er minder geld be schikbaar is voor de Wmo om aan de groeiende vraag te voldoen, er personeelstekorten zijn in de zorg en er blijvende krapte is op de woning markt, waarbij niet alle woningen geschikt zijn om oud in te worden.

Nu al krijgen ouderen die hulp behoeven te maken met wachtlijsten. Zo wachtten eind vorig jaar 1200 mensen op hulp bij het huishouden. De wachttijd varieerde van 6 tot 15 maanden, af hankelijk van het stadsdeel. In Amsterdam-Zuid en -Centrum zijn de wachttijden het langst. De onderzoekers benadrukken het belang van de wet en hebben gesproken met veertien des kundigen op het gebied van ouderenzorg en de Wmo. Op basis daarvan adviseren ze verschil lende acties om de kloof tussen aanbod en vraag voor ouderenhulp niet te hard te laten groeien.

Goede condities voor mantelzorg

Zo is het volgens de onderzoekers belangrijk om goede condities te scheppen om mantelzorg te verlenen. Dat kan bijvoorbeeld via het aan bieden van respijtzorg, waarbij de zorgtaken tijdelijk worden overgenomen door een vrijwil liger of professional. Ook kan (gemeentelijke) werknemers de optie worden gegeven van een kortere werkweek in ruil voor mantelzorg. Een ander punt is het collectiviseren van voorzieningen, bijvoorbeeld via de uitgifte van scootmobielen die algemeen kunnen worden gebruikt in buurten of valpreventiecursussen in groepsverband.

Ook kan de gemeente een rol spelen in het vergroten van het woningaanbod en het bevor deren van de doorstroming. Denk hierbij aan subsidies voor ouderen die willen verhuizen van een grote naar een kleinere woning of van een minder toegankelijke naar een beter toegankelijke woning. De huidige verhuis kostenvergoeding is te laag, stellen de onder zoekers, waardoor het voor sommige mensen financieel lastig is om te verhuizen. In gebieden met een groot tekort aan perso neel, zoals Zuid en Centrum, zijn de wachttijden voor hulp bij het huishouden het grootst. Dit kan de gemeente tegengaan door gratis openbaar vervoer of gratis parkeren aan te bieden, al druist dit laatste in tegen de Amster damse klimaatambities. Ook kan worden gekeken naar de inzet van technologie in bepaalde woningen, zoals robot stofzuigers en detectie van gevaarlijke stoffen of schimmel in huis.

Speciale portefeuille 

Het onderzoek laat zien dat Amsterdam voor een grote opgave staat, meldt zorgwethouder Alexander Scholtes (Senioren) in een reactie. ‘Voor mij staat voorop dat Amsterdammers die ondersteuning nodig hebben, daarop moeten kunnen blijven rekenen. Maar gezien de tekor ten vraagt dat om keuzes om ondersteuning anders te organiseren. Niet voor niets heeft dit college ‘senioren’ als aparte portefeuille belegd en werken we aan een vergrijzingsagenda. Voor mij ligt een belangrijk deel van het antwoord in zorgzame buurten, waar wonen, welzijn en zorg dichter bij elkaar komen.’ ‘De ambitie in het coalitieakkoord is duidelijk. We breiden het doorstroomoffensief voor ouderen uit, bouwen meer seniorenwoningen, maken verhuizen naar een passende woning makkelijker en willen dertig Lang Leven Thuisflats voor 2030.